Πλαίσιο Αρχών για ένα Πράσινο Αυτοδιοικητικό Συμβόλαιο
Για μια δημοκρατική, οικολογική, κοινωνικά δίκαιη και ανθεκτική Τοπική Αυτοδιοίκηση
Η Τοπική Αυτοδιοίκηση βρίσκεται σήμερα σε μια κρίσιμη καμπή.
Η κλιματική κρίση, η απώλεια βιοποικιλότητας, η ενεργειακή ανασφάλεια, η αύξηση του κόστους ζωής, οι κοινωνικές ανισότητες, η δημογραφική μεταβολή και ο ψηφιακός μετασχηματισμός αλλάζουν ριζικά τις ανάγκες των τοπικών κοινωνιών.
Την ίδια στιγμή, όμως, οι Δήμοι και οι Περιφέρειες αποδυναμώνονται θεσμικά, οικονομικά και διοικητικά. Αρμοδιότητες μεταφέρονται χωρίς τους αναγκαίους πόρους, οι υπηρεσίες υποστελεχώνονται, οι αποφάσεις συγκεντρώνονται όλο και περισσότερο σε μονοπρόσωπες διοικήσεις, ενώ η συμμετοχή των πολιτών και ο ρόλος των συλλογικών οργάνων περιορίζονται.
Το Δίκτυο Πράσινων Αυτοδιοικητικών θεωρεί ότι η απάντηση δεν μπορεί να είναι ένας ακόμη γύρος συγκεντρωτισμού, ιδιωτικοποιήσεων και εργολαβικής διαχείρισης.
Χρειαζόμαστε μια νέα Τοπική Αυτοδιοίκηση:
- δημοκρατική και συμμετοχική,
- οικολογική και κλιματικά ανθεκτική,
- κοινωνικά δίκαιη,
- οικονομικά και διοικητικά ισχυρή,
- διαφανή και ψηφιακά ανοικτή,
- ικανή να σχεδιάζει μακροπρόθεσμα,
- με ισχυρές δημόσιες υπηρεσίες και εξειδικευμένο επιστημονικό προσωπικό
- με θετικό περιβαλλοντικό αποτύπωμα.
Η Πράσινη Αυτοδιοίκηση δεν είναι ένα σύνολο αποσπασματικών περιβαλλοντικών δράσεων.
Είναι ένα διαφορετικό μοντέλο τοπικής διακυβέρνησης.
1. Ισχυρή και πραγματικά αυτοδιοικούμενη Τοπική Αυτοδιοίκηση
Η αποκέντρωση δεν μπορεί να σταματά στον Δήμαρχο ούτε να σημαίνει απλώς μεταφορά ευθυνών από το κράτος προς τους Δήμους.
Πραγματική αυτοδιοίκηση σημαίνει ότι οι τοπικές κοινωνίες διαθέτουν αρμοδιότητες, πόρους, προσωπικό και θεσμική δυνατότητα να αποφασίζουν συμμετοχικά για τις τοπικές υποθέσεις.
Διεκδικούμε:
- σαφή κατανομή αρμοδιοτήτων μεταξύ κράτους, Περιφερειών και Δήμων, με πλήρη και ουσιαστικά εφαρμογή του Αρθρου 102 του Συναντάγματος για το τεκμήριο αρμοδιότητας των Τοπικών Υποθέσεων.
- πλήρη εφαρμογή της αρχής «αρμοδιότητα μαζί με τους αντίστοιχους πόρους»,
- οικονομική αυτοτέλεια των ΟΤΑ με το στοιχείο του κοινωνικού ελέγχου,
- ενίσχυση των Κεντρικών Αυτοτελών Πόρων, με ποσοστιαία σύσταση ανά αρμοδιότητα και αν είδος δήμου.
- περιορισμό της εξάρτησης των Δήμων από ευκαιριακές προσκλήσεις χρηματοδότησης και οριζόντιες δράσεις.
- υποχρεωτικότητα πολυετούς τοπικού προγραμματισμού, με Επιχειρησιακά Προγράμματα θετικού Περιβαλλοντικού Ισοζυγίου
Η Αυτοδιοίκηση πρέπει να πάψει να λειτουργεί ως διοικητικό παράρτημα της κεντρικής εξουσίας. Πρέπει να διαθέτει δικό της αυτόνομο τοπικό πρόγραμμα με κοινωνική συναίνεση.
2. Δημοκρατία, συμμετοχή και αναβάθμιση των Δημοτικών Συμβουλίων
Η πράσινη πολιτική είναι αδιαχώριστη από τη δημοκρατία.
Δεν μπορεί να υπάρχει βιώσιμη πόλη χωρίς ενεργούς πολίτες και πραγματικά συλλογικά όργανα.
Η συνεχής ενίσχυση του δημαρχοκεντρικού μοντέλου απομακρύνει την κοινωνία, αποδυναμώνει τα Δημοτικά Συμβούλια και μετατρέπει πολλές κρίσιμες αποφάσεις σε υπόθεση μιας περιορισμένης διοικητικής πλειοψηφίας.
Θέλουμε το Δημοτικό και Περιφερειακό Συμβούλιο να αποτελούν ξανά το πραγματικό κέντρο πολιτικής συζήτησης, διαβούλευσης, κοινωνικού ελέγχου και λήψης αποφάσεων.
Προτείνουμε:
- ενίσχυση των αρμοδιοτήτων των Δημοτικών Συμβουλίων,
- περιορισμό της μεταφοράς κρίσιμων αποφάσεων σε επιτροπές,
- ουσιαστική λογοδοσία των δημοτικών αρχών,
- ανοιχτές συνεδριάσεις με πλήρη και έγκαιρη δημοσιοποίηση των εισηγήσεων και συνοδευτικών εγγράφων,
- δυνατότητα ουσιαστικής παρέμβασης πολιτών και συλλογικών φορέων,
- υποχρεωτικές δημόσιες διαβουλεύσεις για στρατηγικές αποφάσεις,
- θεματικές συνεδριάσεις για περιβάλλον, κλίμα, κινητικότητα, κοινωνική πολιτική και χωροταξία.
- Κατάργηση των απευθείας αναθέσεων πλην αυτών σε καταστάσεις κρίσης.
Το Δημοτικό Συμβούλιο δεν πρέπει να είναι μηχανισμός επικύρωσης ειλημμένων αποφάσεων.
Πρέπει να είναι εργαστήριο τοπικής δημοκρατίας.
3. Κοινότητες, γειτονιές και αποκέντρωση μέσα στον ίδιο τον Δήμο
Η αποκέντρωση δεν τελειώνει με τη μεταφορά εξουσίας από το κράτος στους Δήμους.
Πρέπει να συνεχίζεται από τον Δήμο προς τις κοινότητες και τις γειτονιές.
Υποστηρίζουμε την αναβάθμιση και ουσιαστική επαναφορά των συλλογικών οργάνων των τοπικών κοινοτήτων, με πραγματικές αρμοδιότητες και δυνατότητα διαχείρισης τοπικών πόρων.
Οι γειτονιές και οι οικισμοί πρέπει να αποκτήσουν θεσμική φωνή.
Προτείνουμε:
- συμβούλια κοινοτήτων και γειτονιάς σε κάθε οικισμό άνω των 100 κατοίκων,
- αποκεντρωμένους συμμετοχικούς προϋπολογισμούς,
- συνελεύσεις κατοίκων,
- δυνατότητα υποβολής δεσμευτικών προτάσεων προς τα Δημοτικά Συμβούλια,
- τοπικά σχέδια δράσης ανά κοινότητα και γειτονιά με κατοχυρωμένο προϋπολογισμό.
4. Αναλογική εκπροσώπηση και συνεργατική διακυβέρνηση
Οι τοπικές κοινωνίες δεν χρειάζονται τεχνητές πλειοψηφίες.
Χρειάζονται κουλτούρα συνεργασίας και συναίνεσης.
Υποστηρίζουμε ένα εκλογικό σύστημα αναλογικής εκπροσώπησης, το οποίο θα αντανακλά πραγματικά τη βούληση της κοινωνίας και θα ενθαρρύνει τις προγραμματικές συνεργασίες.
Η κυβερνησιμότητα δεν μπορεί να ταυτίζεται με την ανεξέλεγκτη εξουσία.
Θέλουμε ένα μοντέλο στο οποίο οι διοικήσεις θα είναι υποχρεωμένες να αναζητούν συναινέσεις και προγραμματικές συμφωνίες.
Στο πλαίσιο αυτό πρέπει να ανοίξει και η συζήτηση για:
- εκλογή δημάρχου από το Δημοτικό Συμβούλιο,
- κατάρτιση ενιαίου ψηφοδελτίου σε δήμους κάτω των 50.000 κατοίκων,
- ενίσχυση των συλλογικών σχημάτων,
- περιορισμό της προσωποπαγούς εξουσίας,
- θεσμικό περιορισμό των συνεχόμενων θητειών των αιρετών.
Η Αυτοδιοίκηση χρειάζεται ανανέωση προσώπων, ιδεών και κοινωνικών δυνάμεων.
5. Διαφάνεια, ανοιχτά δεδομένα και πραγματική λογοδοσία
Η διαφάνεια δεν είναι γραφειοκρατική υποχρέωση.
Είναι δημοκρατικό δικαίωμα.
Οι πολίτες πρέπει να μπορούν εύκολα να γνωρίζουν:
- τι αποφασίζει ο Δήμος,
- πόσο κοστίζει,
- ποιος αναλαμβάνει κάθε έργο,
- ποια ήταν η τεχνική τεκμηρίωση,
- ποια είναι η πορεία υλοποίησης,
- ποιο είναι το πραγματικό αποτέλεσμα.
- Με ποιες άλλες αποφάσεις και πράξεις σχετίζεται κάθε απόφαση.
Διεκδικούμε:
- πλήρη δημοσιοποίηση αποφάσεων, μελετών, τεχνικών εκθέσεων και συμβάσεων,
- δημοτικές πύλες ανοιχτών δεδομένων,
- δεδομένα σε επεξεργάσιμη, ανιχνεύσιμη και μηχαναγνώσιμη μορφή,
- δημόσια dashboards επιχειρησιακής νοημοσύνης για προϋπολογισμούς, έργα και δείκτες βιωσιμότητας,
- πλήρη διαλειτουργικότητα με τις εθνικές πλατφόρμες,
- ενίσχυση και πλήρη στελέχωση των θεσμών ελέγχου και νομιμότητας,
- ενίσχυση του Συμπαραστάτη του Δημότη και της Επιχείρησης
- κατάργηση του παραβόλου για προσφυγές.
Τα δημόσια δεδομένα που παράγονται με δημόσιο χρήμα πρέπει, με εξαίρεση τα προσωπικά και προστατευόμενα δεδομένα, να αποτελούν δημόσιο ψηφιακό αγαθό.
6. Συμμετοχική δημοκρατία
Η συμμετοχή δεν μπορεί να περιορίζεται στην ψήφο κάθε πέντε χρόνια.
Οι πολίτες πρέπει να μπορούν να συμμετέχουν στην παραγωγή των πολιτικών που επηρεάζουν την καθημερινότητά τους.
Υποστηρίζουμε:
- συμμετοχικούς προϋπολογισμούς,
- θεσμοθετημένες επιτροπές εξειδικευμένων πολιτών,
- συνελεύσεις γειτονιάς και θεμάτων,
- τοπικά δημοψηφίσματα για σημαντικά ζητήματα,
- θεσμούς πολιτών με κλήρωση για σύνθετα στρατηγικά ζητήματα,
- ψηφιακές πλατφόρμες συμμετοχής,
- policy labs και citizen science με πολίτες, επιστήμονες, επαγγελματικούς και κοινωνικούς φορείς,
- διαβούλευση πριν από κάθε κρίσιμη απόφαση.
Η συμμετοχή πρέπει να προηγείται των αποφάσεων και όχι να χρησιμοποιείται εκ των υστέρων για τη νομιμοποίησή τους.
7. Κλιματική ανθεκτικότητα ως βασική αρμοδιότητα των Δήμων
Η κλιματική κρίση εκδηλώνεται τοπικά.
Οι πλημμύρες, οι πυρκαγιές, οι καύσωνες, η λειψυδρία, η διάβρωση των ακτών και η απώλεια πρασίνου πλήττουν τις πόλεις και τις τοπικές κοινωνίες και ερημοποιούν την ύπαιθρο.
Η κλιματική προσαρμογή πρέπει να μετατραπεί σε κεντρικό άξονα της δημοτικής πολιτικής.
Κάθε Δήμος πρέπει να διαθέτει:
- ολοκληρωμένο σχέδιο κλιματικής προσαρμογής,
- χαρτογράφηση κλιματικών κινδύνων,
- σχέδιο αντιμετώπισης καυσώνων,
- σχέδιο αντιπλημμυρικής προστασίας,
- σύστημα πρόληψης και διαχείρισης δασικών πυρκαγιών,
- σχέδιο αντιμετώπισης λειψυδρίας,
- δίκτυο πράσινων και μπλε υποδομών,
- μετρήσιμους δείκτες ανθεκτικότητας.
Η πολιτική προστασία πρέπει να μετακινηθεί από την αντιμετώπιση στην πρόληψη.
8. Στελέχωση των Δήμων με επιστημονικό προσωπικό
Καμία πράσινη μετάβαση δεν μπορεί να γίνει με υποστελεχωμένους Δήμους.
Η κλιματική κρίση, η ενεργειακή μετάβαση, η προστασία της βιοποικιλότητας και η διαχείριση φυσικών πόρων απαιτούν δημόσια επιστημονική ικανότητα.
Διεκδικούμε μόνιμες προσλήψεις:
- επιστημόνων περιβάλλοντος,
- δασολόγων,
- γεωπόνων,
- περιβαλλοντολόγων,
- υδρολόγων,
- μηχανικών,
- χωροτακτών και πολεοδόμων,
- ενεργειακών επιστημόνων,
- ειδικών GIS και γεωπληροφορικής,
- επιστημόνων πολιτικής προστασίας.
Οι Δήμοι δεν μπορούν να εξαρτώνται διαρκώς από εξωτερικούς συμβούλους για να σχεδιάσουν το μέλλον τους.
Η γνώση πρέπει να παραμένει μέσα στη δημόσια διοίκηση.
9. Πράσινες, δροσερές και ανθρώπινες πόλεις
Η ελληνική πόλη πρέπει να αλλάξει μοντέλο.
Η συνεχής κάλυψη του εδάφους, η απώλεια ελεύθερων χώρων, η κυριαρχία του αυτοκινήτου και η αποσπασματική φύτευση δεν αποτελούν βιώσιμο πολεοδομικό μοντέλο.
Προτεραιότητές μας είναι:
- αύξηση και προστασία του αστικού πρασίνου,
- δημιουργία πράσινων διαδρομών και οικολογικών διαδρόμων,
- προστασία ρεμάτων και φυσικών σχηματισμών,
- αποσφράγιση εδαφών,
- διαπερατά υλικά,
- πράσινες στέγες και όψεις,
- σκίαση δημόσιων χώρων,
- επαναφορά του νερού στον αστικό σχεδιασμό,
- ενίσχυση της βιοποικιλότητας μέσα στην πόλη,
- εφαρμογή λύσεων βασισμένων στη φύση.
Τα δέντρα, τα πάρκα και τα ρέματα δεν είναι διακοσμητικά στοιχεία.
Είναι κλιματικές υποδομές.
10. Βιώσιμη κινητικότητα και επανάκτηση του δημόσιου χώρου
Οι πόλεις μας έχουν οργανωθεί επί δεκαετίες γύρω από το αυτοκίνητο.
Η πράσινη αυτοδιοίκηση διεκδικεί μια διαφορετική ιεράρχηση:
πεζός – ποδήλατο – δημόσια συγκοινωνία – κοινόχρηστη μετακίνηση – Ι.Χ.
Προτείνουμε:
- ασφαλή και συνεχή πεζοδρόμια,
- δίκτυα ποδηλατοδρόμων,
- ασφαλείς σχολικές διαδρομές,
- περιοχές ήπιας κυκλοφορίας,
- γειτονιές χαμηλών ταχυτήτων,
- ενίσχυση της δημόσιας συγκοινωνίας,
- προσβασιμότητα για όλους,
- περιορισμό της παράνομης κατάληψης δημόσιου χώρου,
- εφαρμογή πραγματικά ανθρωποκεντρικών ΣΒΑΚ με συγκεκριμένα έργα και χρονοδιαγράμματα.
Ο δημόσιος χώρος πρέπει να επιστρέψει στους ανθρώπους.
11. Ενεργειακή δημοκρατία
Η ενεργειακή μετάβαση δεν μπορεί να γίνει μόνο από μεγάλες εταιρείες.
Οι Δήμοι, οι πολίτες και οι τοπικές κοινότητες πρέπει να αποκτήσουν ενεργό ρόλο στην παραγωγή και διαχείριση της ενέργειας.
Υποστηρίζουμε:
- ενεργειακές κοινότητες Δήμων και πολιτών με κατοχύρωση 50% του ενεργειακού χώρου,
- συλλογική αυτοπαραγωγή,
- ενεργειακό συμψηφισμό,
- φωτοβολταϊκά σε δημοτικά κτίρια και σχολεία,
- προγράμματα ενεργειακής αναβάθμισης,
- αντιμετώπιση της ενεργειακής φτώχειας,
- τοπικά σχέδια ενεργειακής μετάβασης.
Πρώτη προτεραιότητα πρέπει πάντοτε να είναι η εξοικονόμηση ενέργειας.
Η καθαρότερη και οικονομικότερη ενέργεια είναι αυτή που δεν χρειάζεται να καταναλωθεί.
12. Νερό ως δημόσιο και κοινό αγαθό
Το νερό δεν είναι εμπόρευμα.
Η κλιματική κρίση καθιστά την προστασία και δημοκρατική διαχείριση των υδατικών πόρων ακόμη πιο κρίσιμη.
Υποστηρίζουμε:
- δημόσιο χαρακτήρα των υπηρεσιών ύδρευσης και αποχέτευσης,
- προστασία των πηγών και υδροφορέων,
- συστηματικό έλεγχο διαρροών,
- επαναχρησιμοποίηση νερού όπου είναι ασφαλές,
- συλλογή ομβρίων,
- έξυπνη και διαφανή μέτρηση κατανάλωσης,
- κλιμακωτή τιμολόγηση που εξασφαλίζει το βασικό ανθρώπινο δικαίωμα και αποθαρρύνει τη σπατάλη
- κατάργηση του συγκεντρωτικού νόμου των επιχειρήσεων ύδρευσης και αποχέτευσης που ανοίγει το παράθυρο των ιδιωτικοποιήσεων.
13. Απορρίμματα: πρόληψη, επαναχρησιμοποίηση και κυκλική οικονομία
Η πολιτική απορριμμάτων δεν μπορεί να περιορίζεται στην αποκομιδή και την ταφή ούτε να αποτελούν πρώτους στόχους η ανακύκλωση και η καύση.
Η βασική ιεράρχηση πρέπει να είναι:
πρόληψη – επαναχρησιμοποίηση – επισκευή – ανακύκλωση – ανάκτηση – και μόνο ως τελευταία λύση διάθεση. Κατάργηση κάθε σκέψης για καύση.
Οι Δήμοι πρέπει να διατηρήσουν πρωταγωνιστικό και δημόσιο ρόλο.
Προτείνουμε:
- χωριστή συλλογή στην πηγή,
- διαλογή βιοαποβλήτων,
- δημοτική και οικιακή κομποστοποίηση,
- κέντρα επαναχρησιμοποίησης,
- repair cafés,
- συστήματα «πληρώνω όσο πετάω» με κοινωνικές δικλίδες,
- ανταποδοτικότητα στους πολίτες που μειώνουν τα απόβλητά τους,
- πλήρη διαφάνεια στο κόστος διαχείρισης.
14. Βιοποικιλότητα και προστασία της φύσης
Η προστασία της φύσης δεν σταματά στα όρια των προστατευόμενων περιοχών.
Κάθε Δήμος πρέπει να γνωρίζει και να προστατεύει το φυσικό του κεφάλαιο.
Προτείνουμε:
- τοπικά σχέδια βιοποικιλότητας,
- καταγραφή φυσικών οικοσυστημάτων,
- προστασία ώριμων δέντρων,
- προστασία ρεμάτων, ακτών, υγροτόπων και περιαστικών δασών,
- χρήση κυρίως κατάλληλων τοπικών φυτικών ειδών,
- περιορισμό φυτοφαρμάκων,
- δημιουργία οικολογικών διαδρόμων
- λύσεις βασισμένες στην Φύση.
15. Χωροταξία και πολεοδομία με όρια
Η άναρχη επέκταση του δομημένου χώρου υπονομεύει τη βιωσιμότητα.
Χρειάζεται πολεοδομικός σχεδιασμός που να προστατεύει:
- το φυσικό περιβάλλον,
- τη γεωργική γη,
- τις ακτές,
- τα δάση,
- τα ρέματα,
- το τοπίο,
- τον δημόσιο χώρο.
Υποστηρίζουμε μια πολιτική συμπαγών, λειτουργικών και πράσινων πόλεων, αντί της συνεχούς επέκτασης της δόμησης.
- Αποκλειστική αρμοδιότητα πολεοδομικών και χωροταξικών θεμάτων στους Δήμους.
- Πλήρη κατάργηση όλων των κινήτρων του ΝΟΚ
- Εκσυγχρονισμός και πλήρης ψηφιοποποίηση στον έλεγχο των καταγγελιών
- Ανοιχτά Δεδομένα και δικαίωμα πρόσβασης στους θιγόμενους στην διαδικασία των αδειοδοτήσεων.
Η πολεοδομία πρέπει να υπηρετεί το δημόσιο συμφέρον και όχι να λειτουργεί ως μηχανισμός παραγωγής υπεραξιών γης.
16. Κοινωνική δικαιοσύνη και πράσινη μετάβαση
Δεν υπάρχει οικολογική πολιτική χωρίς κοινωνική δικαιοσύνη.
Η πράσινη μετάβαση πρέπει να μειώνει και όχι να διευρύνει τις ανισότητες.
Οι Δήμοι πρέπει να εξασφαλίζουν:
- πρόσβαση σε αξιοπρεπή κατοικία,
- προστασία από ενεργειακή φτώχεια,
- κοινωνικές υπηρεσίες,
- υποστήριξη ηλικιωμένων και ευάλωτων πολιτών,
- προσβασιμότητα,
- ίση πρόσβαση στον δημόσιο χώρο,
- ίση προστασία απέναντι στους κλιματικούς κινδύνους.
Ιδιαίτερη προτεραιότητα πρέπει να έχουν οι γειτονιές που διαθέτουν λιγότερο πράσινο, μεγαλύτερη θερμική επιβάρυνση και χαμηλότερα εισοδήματα.
17. Τοπική και κοινωνική οικονομία
Η Τοπική Αυτοδιοίκηση μπορεί να αποτελέσει καταλύτη μιας διαφορετικής οικονομίας.
Υποστηρίζουμε:
- κοινωνική και αλληλέγγυα οικονομία,
- συνεταιριστικά εγχειρήματα,
- τοπικά δίκτυα παραγωγών,
- κοινωνικές επιχειρήσεις,
- επισκευή και επαναχρησιμοποίηση,
- τοπικές αγορές,
- κυκλική οικονομία,
- αξιοποίηση ανενεργών δημοτικών ακινήτων για κοινωνικούς σκοπούς.
Η οικονομική ανάπτυξη δεν πρέπει να μετριέται μόνο με το ύψος των επενδύσεων αλλά και με το κοινωνικό και περιβαλλοντικό αποτύπωμά τους.
18. Πράσινες δημόσιες συμβάσεις
Οι Δήμοι είναι σημαντικοί αγοραστές προϊόντων, υπηρεσιών και έργων.
Κάθε ευρώ δημόσιας δαπάνης μπορεί να λειτουργήσει ως εργαλείο αλλαγής.
Προτείνουμε:
- περιβαλλοντικά κριτήρια στις προμήθειες,
- αξιολόγηση του κύκλου ζωής των προϊόντων,
- προτεραιότητα σε επαναχρησιμοποιήσιμα και επισκευάσιμα προϊόντα,
- ενεργειακά κριτήρια,
- κοινωνικές ρήτρες,
- μετρήσιμη παρακολούθηση του περιβαλλοντικού αποτυπώματος των συμβάσεων.
Στόχος δεν είναι η φθηνότερη αγορά σήμερα, αλλά η οικονομικότερη και βιωσιμότερη επιλογή στον συνολικό κύκλο ζωής της.
19. Ψηφιακός μετασχηματισμός για τον πολίτη και όχι για τους προμηθευτές
Η ψηφιακή μετάβαση πρέπει να αποτελεί δημόσια υποδομή.
Οι Δήμοι χρειάζονται:
- ανοιχτά πρότυπα,
- διαλειτουργικότητα,
- λογισμικό ανοικτού κώδικα,
- δημόσια κυριότητα και έλεγχο των δεδομένων,
- προστασία προσωπικών δεδομένων,
- κυβερνοασφάλεια,
- αποφυγή εγκλωβισμού σε συγκεκριμένους προμηθευτές.
Η τεχνητή νοημοσύνη μπορεί να υποστηρίζει τις δημοτικές υπηρεσίες, αλλά πρέπει να χρησιμοποιείται με:
- ανθρώπινη εποπτεία,
- διαφάνεια,
- δυνατότητα ελέγχου,
- προστασία δικαιωμάτων,
- απαγόρευση αυτοματοποιημένων διακρίσεων.
Η ψηφιοποίηση δεν πρέπει να αντικαθιστά τον άνθρωπο εκεί όπου απαιτείται κοινωνική σχέση και δημόσια ευθύνη.
20. Ισχυρές δημόσιες υπηρεσίες
Είμαστε αντίθετοι στη λογική του «Δήμου-αναθέτουσας αρχής» που περιορίζεται στο να αναθέτει βασικές λειτουργίες σε εργολάβους.
Οι Δήμοι χρειάζονται ισχυρές εσωτερικές υπηρεσίες με:
- μόνιμο προσωπικό,
- τεχνογνωσία,
- σύγχρονο εξοπλισμό,
- συνεχή εκπαίδευση,
- ψηφιακά εργαλεία,
- δυνατότητα σχεδιασμού και ελέγχου
- διαλιτουργικότητα.
Οι εξωτερικές αναθέσεις μπορεί να είναι χρήσιμο συμπληρωματικό εργαλείο. Δεν μπορούν όμως να αποτελέσουν υποκατάστατο της ίδιας της δημοτικής διοίκησης.
21. Μακροχρόνιος σχεδιασμός και μετρήσιμοι στόχοι
Η Αυτοδιοίκηση πρέπει να φύγει από τη λογική της τετραετίας και της αποσπασματικής χρηματοδότησης.
Τα Επιχειρησιακά Προγράμματα των Δήμων πρέπει να αποκτήσουν πραγματικό περιεχόμενο με σαφή πλαίσιο συνεκτικών πολιτικών που να οδηγούν σε τεκμηριωμένο θετικό περιβαλλοντικό ισοζύγιο.
Κάθε Δήμος πρέπει να έχει μετρήσιμους στόχους για:
- εκπομπές αερίων του θερμοκηπίου,
- κατανάλωση ενέργειας,
- αστικό πράσινο,
- επανάχρηση – ανακύκλωση,
- κατανάλωση νερού,
- βιώσιμες μετακινήσεις,
- ποιότητα αέρα,
- κοινωνική συνοχή,
- προσβασιμότητα,
- ανθεκτικότητα απέναντι στην κλιματική κρίση.
Οι στόχοι πρέπει να δημοσιοποιούνται και να αξιολογούνται κάθε χρόνο επί ποινή αποκλεισμού από νέες χρηματοδοτήσεις.
Οι χρηματοδοτήσεις να εξετάζονται λεπτομερώς και να αφορούν αποκλειστικά και μόνο σε έργα και δράσεις που βελτιώνουν το περιβαλλοντικό ισοζύγιο και την κοινωνική συνοχή. Να σταματήσει επιτέλους το Πράσινο Ταμείο να χρηματοδοτεί το τσιμέντωμα των πλατειών με εργολαβικά κριτήρια.
Οι τέσσερις θεμελιώδεις πυλώνες
Το Δίκτυο Πράσινων Αυτοδιοικητικών συνοψίζει το μοντέλο της Πράσινης Αυτοδιοίκησης σε τέσσερις αλληλένδετους πυλώνες:
1. Δημοκρατία και Συμμετοχή
Η εξουσία επιστρέφει στις τοπικές κοινωνίες, στα συλλογικά όργανα, στις κοινότητες και στους πολίτες.
2. Διαφάνεια και Λογοδοσία
Κάθε απόφαση, κάθε ευρώ και κάθε αποτέλεσμα πρέπει να είναι δημόσια και ελέγξιμα.
3. Οικολογική Μετάβαση και Κλιματική Ανθεκτικότητα
Η προστασία του κλίματος, της φύσης και των φυσικών πόρων να γίνει βασική λειτουργία της Τοπικής Αυτοδιοίκησης με μετρήσιμους δείκτες.
4. Κοινωνική Δικαιοσύνη
Η πράσινη μετάβαση οφείλει να προστατεύει πρώτα όσους πλήττονται περισσότερο από τις οικονομικές, κοινωνικές και κλιματικές κρίσεις.
Από τον εργολαβικό Δήμο στον Δήμο της κοινωνίας
Το Δίκτυο Πράσινων Αυτοδιοικητικών επιδιώκει μια μεγάλη αλλαγή παραδείγματος.
Από τον συγκεντρωτικό Δήμο στον συμμετοχικό Δήμο.
Από τον εργολαβικό Δήμο στον Δήμο με ισχυρές δημόσιες υπηρεσίες.
Από την αποσπασματική δενδροφύτευση στον ολοκληρωμένο οικολογικό σχεδιασμό.
Από τη διαχείριση της καταστροφής στην πρόληψη και την ανθεκτικότητα.
Από την ενεργειακή εξάρτηση στην ενεργειακή δημοκρατία.
Από τα κλειστά δεδομένα στην ανοικτή διακυβέρνηση.
Από την πόλη του αυτοκινήτου στην πόλη του ανθρώπου.
Από την ανάπτυξη χωρίς όρια στη βιώσιμη ευημερία.
Από τον πολίτη-θεατή στον πολίτη-συνδιαμορφωτή.
Ένα Πράσινο Αυτοδιοικητικό Συμβόλαιο
Καλούμε αιρετούς, αυτοδιοικητικές κινήσεις, ενεργούς πολίτες, επιστήμονες, κοινωνικούς φορείς και οικολογικά κινήματα να συμβάλουν στη διαμόρφωση ενός κοινού Πράσινου Αυτοδιοικητικού Συμβολαίου.
Ενός πλαισίου που δεν θα αποτελεί ακόμη έναν κατάλογο ευχών αλλά ένα σύνολο συγκεκριμένων πολιτικών δεσμεύσεων που θα μπορούν να εφαρμοστούν και να αξιολογηθούν σε κάθε Δήμο και Περιφέρεια.
Η Τοπική Αυτοδιοίκηση μπορεί να γίνει το πιο άμεσο επίπεδο δημοκρατίας και ταυτόχρονα το σημαντικότερο εργαστήριο της οικολογικής μετάβασης.
Για να γίνει όμως αυτό, πρέπει να αλλάξει η ίδια.
Να ξαναβρεί τον αυτοδιοικητικό της χαρακτήρα.
Να αποκτήσει ισχυρές δημόσιες υπηρεσίες.
Να εμπιστευτεί τους πολίτες.
Να σχεδιάζει με επιστημονικά δεδομένα.
Να προστατεύει τα κοινά αγαθά.
Να βάλει την κοινωνική δικαιοσύνη και τα όρια του πλανήτη στο κέντρο κάθε πολιτικής απόφασης.
Αυτό είναι για εμάς το περιεχόμενο της Πράσινης Τοπικής Αυτοδιοίκησης.