Δίκτυο Πράσινων Αυτοδιοικητικών: Ανεπαρκές το Επικαιροποιημένο Σχέδιο Δράσης Καταπολέμησης της Ενεργειακής Ένδειας
Το Δίκτυο Πράσινων Αυτοδιοικητικών αναγνωρίζει ότι η επικαιροποίηση του Σχεδίου Δράσης για την Καταπολέμηση της Ενεργειακής Ένδειας αποτελεί ένα αναγκαίο βήμα πολιτικής αναγνώρισης ενός σοβαρού και διευρυνόμενου κοινωνικού προβλήματος. Η ενεργειακή ένδεια δεν είναι πλέον περιθωριακό φαινόμενο, αλλά δομικό χαρακτηριστικό της σύγχρονης κοινωνικής πραγματικότητας και της εθνικής οικονομίας, ιδιαίτερα μετά την ενεργειακή κρίση και τις επιπτώσεις της κλιματικής αλλαγής.
Ωστόσο, η αναγνώριση του προβλήματος δεν αρκεί από μόνη της. Το Σχέδιο Δράσης, όπως εγκρίθηκε, παρουσιάζει σημαντικές δομικές αδυναμίες, ιδίως ως προς τον ρόλο, τα μέσα και την πραγματική ενδυνάμωση της Τοπικής και Περιφερειακής Αυτοδιοίκησης.
Ασαφής και μη δεσμευτικός ρόλος των Δήμων
Παρότι το Σχέδιο Δράσης αναγνωρίζει λεκτικά τον κομβικό ρόλο των δήμων στην αντιμετώπιση της ενεργειακής ένδειας, δεν συνοδεύει αυτή την αναγνώριση με σαφείς, θεσμοθετημένες αρμοδιότητες.
Οι δήμοι:
- καλούνται να χαρτογραφήσουν ευάλωτα νοικοκυριά,
- να ενημερώνουν τους πολίτες,
- να συμβάλλουν σε προγράμματα ενεργειακής αναβάθμισης,
χωρίς όμως:
- να τους αποδίδονται συγκεκριμένοι πόροι,
- να θεσπίζεται υποχρεωτική συμμετοχή τους στον σχεδιασμό,
- ή να προβλέπεται θεσμικός μηχανισμός λογοδοσίας του κράτους προς την Αυτοδιοίκηση,
- να προβλέπεται τεχνική υποστήριξη
Πολύ δε περισσότερο δεν προβλέπεται καμία νομική κατοχύρωση για τον ενεργειακό χώρο που είναι και ο ελέφαντας στο δωμάτιο.
Το αποτέλεσμα θα είναι οι δήμοι να παραμένουν εκτελεστικοί παρατηρητές και όχι ισότιμοι συνδιαμορφωτές της πολιτικής.
Έλλειψη σταθερής χρηματοδότησης σε τοπικό επίπεδο
Το Σχέδιο Δράσης παραπέμπει γενικά σε εθνικούς και ευρωπαϊκούς πόρους, χωρίς να προβλέπει:
- σταθερή χρηματοδοτική γραμμή για δράσεις καταπολέμησης της ενεργειακής ένδειας σε επίπεδο δήμων,
- δεσμευμένα κονδύλια ανά δήμο ή περιφέρεια,
- ούτε μηχανισμό αναδιανομής υπέρ των πιο ενεργειακά ευάλωτων περιοχών.
Η απουσία προβλέψιμης χρηματοδότησης:
- ενισχύει τις ανισότητες μεταξύ «ισχυρών» και «αδύναμων» δήμων,
- αποκλείει μικρούς, ορεινούς ή νησιωτικούς δήμους από ουσιαστικές παρεμβάσεις,
- μετατρέπει την ενεργειακή πολιτική σε ζήτημα διοικητικής τύχης και όχι κοινωνικού δικαιώματος.
Απουσία υποχρεωτικών τοπικών σχεδίων ενεργειακής ένδειας
Το Δίκτυο Πράσινων Αυτοδιοικητικών θεωρεί σοβαρή παράλειψη το γεγονός ότι:
- δεν προβλέπεται υποχρεωτική εκπόνηση Τοπικών Σχεδίων Καταπολέμησης της Ενεργειακής Ένδειας από τους δήμους,
- ούτε σύνδεση του Σχεδίου με τα Τοπικά Σχέδια Κλιματικής Προσαρμογής και Βιωσιμότητας.
- Ούτε καν συμπερίληψη στους Στρατηγικούς Σχεδιασμούς
Χωρίς τοπικά σχέδια:
- οι παρεμβάσεις παραμένουν αποσπασματικές,
- δεν λαμβάνονται υπόψη οι ιδιαίτερες κλιματικές και κοινωνικές συνθήκες κάθε περιοχής,
- δεν μπορεί να υπάρξει σοβαρή αξιολόγηση αποτελεσμάτων.
Ενεργειακή ένδεια χωρίς επαρκή σύνδεση με την κλιματική κρίση
Το Σχέδιο Δράσης αντιμετωπίζει την ενεργειακή ένδεια κυρίως ως κοινωνικό και οικονομικό πρόβλημα, υποβαθμίζοντας τη βαθιά του σύνδεση με:
- την κλιματική αλλαγή,
- την αστική θερμική επιβάρυνση,
- την ενεργειακή σπατάλη του κτιριακού αποθέματος.
Δεν προβλέπονται επαρκώς:
- παρεμβάσεις αστικής κλίμακας (πράσινες υποδομές, σκίαση, ψυχρά υλικά),
- συνδυασμένες λύσεις κοινωνικής πολιτικής και περιβαλλοντικού σχεδιασμού,
- ένταξη της ενεργειακής ένδειας στον συνολικό πράσινο μετασχηματισμό των πόλεων.
Περιορισμένη αξιοποίηση των Ενεργειακών Κοινοτήτων Δήμων και Πολιτών
Το Σχέδιο Δράσης δεν αξιοποιεί ουσιαστικά το εργαλείο των Ενεργειακών Κοινοτήτων, παρότι αυτές μπορούν να αποτελέσουν:
- μοχλό μείωσης του ενεργειακού κόστους για ευάλωτα νοικοκυριά,
- εργαλείο τοπικής δημοκρατίας στην ενέργεια,
- βασικό πυλώνα της κοινωνικά δίκαιης ενεργειακής μετάβασης.
Η απουσία σαφών κινήτρων και δεσμεύσεων για συμμετοχή δήμων σε ενεργειακές κοινότητες συνιστά χαμένη ευκαιρία.
Έλλειμμα συμμετοχής και κοινωνικού ελέγχου
Το Δίκτυο επισημαίνει ότι το Σχέδιο:
- δεν προβλέπει διαβούλευση σε τοπικό επίπεδο,
- δεν ενισχύει τη συμμετοχή κοινωνικών φορέων και πολιτών,
- δεν θεσπίζει μηχανισμούς κοινωνικού ελέγχου και διαφάνειας.
Η ενεργειακή ένδεια δεν μπορεί να αντιμετωπιστεί με τεχνοκρατικές αποφάσεις «από τα πάνω», αλλά απαιτεί συμμετοχικό σχεδιασμό.
Προτάσεις – Κατευθύνσεις Πράσινης Αυτοδιοικητικής Πολιτικής
Το Δίκτυο Πράσινων Αυτοδιοικητικών προτείνει:
- Θεσμοθέτηση Τοπικών Σχεδίων Καταπολέμησης της Ενεργειακής Ένδειας με υποχρεωτική χρηματοδότηση.
- Δημιουργία μόνιμου χρηματοδοτικού εργαλείου υπέρ των δήμων.
- Υποχρεωτική ένταξη της ενεργειακής ένδειας στα Τοπικά και Περιφερειακά Κλιματικά Σχέδια.
- Ενίσχυση και απλοποίηση των Δημοτικών Ενεργειακών Κοινοτήτων.
- Συμμετοχικές διαδικασίες με πολίτες, συλλογικότητες και κοινωνικούς φορείς.
- Μετρήσιμους δείκτες κοινωνικής και περιβαλλοντικής αποτελεσματικότητας.
- Ανοιχτά Δεδομένα για την συμμετοχή και την διαφάνεια.
Το Επικαιροποιημένο Σχέδιο Δράσης για την Καταπολέμηση της Ενεργειακής Ένδειας αποτελεί ένα αναγκαίο αλλά ανεπαρκές πλαίσιο. Χωρίς ουσιαστική αποκέντρωση, χωρίς σταθερή χρηματοδότηση και χωρίς ενεργό ρόλο της Αυτοδιοίκησης, κινδυνεύει να παραμείνει ένα ακόμα στρατηγικό κείμενο χωρίς πραγματικό κοινωνικό αποτύπωμα.
Η ενεργειακή ένδεια είναι ζήτημα δικαιώματος, αξιοπρέπειας και τοπικής δημοκρατίας. Και εκεί ακριβώς πρέπει να τοποθετηθεί η πολιτική απάντηση.