Στην Ημερίδα του Δικτύου Πράσινων Αυτοδιοικητικών, ο Μιχάλης Τρεμόπουλος – πρώην Ευρωβουλευτής και Δημοτικός Σύμβουλος Θεσσαλονίκης – παρουσίασε μια ιδιαίτερα ουσιαστική και πολιτικά φορτισμένη παρέμβαση για τον ρόλο της συμμετοχής των πολιτών, της διαβούλευσης και των τοπικών δημοψηφισμάτων στη σύγχρονη αυτοδιοίκηση. Η ομιλία του ανέδειξε την κρίση δημοκρατίας που βιώνουν οι τοπικοί θεσμοί, αλλά και τα εργαλεία που μπορούν να επαναφέρουν την εμπιστοσύνη, τη διαφάνεια και τη συμμετοχικότητα στην καθημερινή λειτουργία των δήμων.

Η κρίση συμμετοχής και η υποβάθμιση της τοπικής δημοκρατίας

Ο κ. Τρεμόπουλος ξεκίνησε κάνοντας λόγο για μια γενικευμένη κρίση συμμετοχής και αντιπροσώπευσης, η οποία δεν αφήνει ανεπηρέαστη την τοπική αυτοδιοίκηση. Παράλληλα, όπως σημείωσε, η καχυποψία του κεντρικού κράτους απέναντι στην αποκέντρωση οδηγεί σε συστηματική αφαίρεση αρμοδιοτήτων από τα δημοτικά συμβούλια και μεταφορά τους στη Δημοτική Επιτροπή, μετατρέποντας τα συλλογικά όργανα σε θεσμούς μειωμένου ρόλου.

Την ίδια στιγμή, η δημόσια διαβούλευση στους περισσότερους δήμους έχει εκφυλιστεί σε μια τυπική διαδικασία, χωρίς ουσιαστικό διάλογο και χωρίς πραγματική ενσωμάτωση των απόψεων των πολιτών. Επιτροπές διαβούλευσης υπολειτουργούν ή δεν συγκαλούνται ποτέ, ενώ τα επιχειρησιακά προγράμματα εγκρίνονται ερήμην της κοινωνίας.

Η εικόνα συμπληρώνεται από ένα μιντιακό τοπίο που – όπως τόνισε – συχνά λειτουργεί ως μηχανισμός προβολής των δημοτικών διοικήσεων, αντί ως εργαλείο δημόσιου ελέγχου.

Ανάγκη για θεσμούς εγγύτητας και ουσιαστικής συμμετοχής

Ο Μιχάλης Τρεμόπουλος υπογράμμισε ότι η συμμετοχή των πολιτών πρέπει να είναι θεσμικά εγγυημένη και όχι προσχηματική. Υπενθύμισε θεσμούς που κάποτε επιχειρήθηκαν, όπως τα τοπικά συμβούλια γειτονιάς της εποχής Τρίτση, αλλά εγκαταλείφθηκαν. Ανέδειξε επίσης διεθνή παραδείγματα, όπως οι συμμετοχικοί προϋπολογισμοί – εργαλείο που επιτρέπει στους πολίτες να ιεραρχούν οι ίδιοι τις ανάγκες της κοινότητάς τους.

Σήμερα, σύμφωνα με τον ίδιο, υπάρχουν ψηφιακά εργαλεία που μπορούν να ενισχύσουν την ανοιχτή, διαλογική και συνεργατική αυτοδιοίκηση, επιτρέποντας πραγματική, όχι προσποιητή, συμμετοχή.

Οι δήμοι μπορούν να δημιουργήσουν:

• τοπικά εργαστήρια πολιτικής,
• θεματικές διαβουλεύσεις για το κλίμα και τη βιωσιμότητα,
• δίκτυα ενεργών πολιτών που παρακολουθούν έργα και παρεμβάσεις.

Η συμμετοχή – τόνισε – δεν είναι απλώς έκφραση άποψης, αλλά δημιουργική συνδιαμόρφωση.

Τοπικά δημοψηφίσματα: ένα κρίσιμο, αλλά υπονομευμένο εργαλείο

Κεντρικό σημείο της ομιλίας αποτέλεσε η αναφορά στα τοπικά δημοψηφίσματα, τα οποία χαρακτήρισε «βασικό θεσμό δημοκρατικού ελέγχου». Όπως εξήγησε, ενώ σε χώρες όπως η Ελβετία αποτελούν ζωντανό στοιχείο δημοκρατικής πρακτικής, στην Ελλάδα η εφαρμογή τους είναι ουσιαστικά ανενεργή – συχνά λόγω των περιορισμών που θέτει η ίδια η νομοθεσία.

Ο κ. Τρεμόπουλος ανέλυσε αναλυτικά το πλαίσιο του Νόμου 4555/2018:

• απαίτηση πλειοψηφίας 2/3 του δημοτικού συμβουλίου για προκήρυξη δημοψηφίσματος,
• δυνατότητα ενεργοποίησης από το 10% των δημοτών,
• απαίτηση συμμετοχής 40% των εγγεγραμμένων για να θεωρηθεί έγκυρο,
• απαγόρευση διεξαγωγής δημοψηφισμάτων κατά τις προεκλογικές χρονιές,
• επιβολή του ηλεκτρονικού μόνο τρόπου υποβολής αιτήματος.

Όλα αυτά, όπως υπογράμμισε, λειτουργούν αποτρεπτικά.

Η εμπειρία της Θεσσαλονίκης – Ένα ιστορικό δημοψήφισμα σε εξέλιξη

Ιδιαίτερη έμφαση δόθηκε στην πρωτοβουλία για να μετατραπεί η έκταση της ΔΕΘ σε μητροπολιτικό πάρκο υψηλού πρασίνου. Όπως εξήγησε:

• 75 κοινωνικοί και επιστημονικοί φορείς έχουν στηρίξει την πρωτοβουλία,
• ήδη έχουν συγκεντρωθεί πάνω από 20.000 υπογραφές,
• στόχος είναι οι 23.000, δηλαδή το 10% των εκλογέων του Δήμου Θεσσαλονίκης.

Εφόσον επιτευχθεί, θα πρόκειται για το πρώτο τοπικό δημοψήφισμα της χώρας που ενεργοποιείται από τους πολίτες, σύμφωνα με τον νόμο του 2018.

Ο κ. Τρεμόπουλος αναφέρθηκε επίσης στις νομικές και πολιτικές δυσκολίες, κυρίως λόγω του Υπερταμείου, το οποίο ελέγχει την περιουσία της ΔΕΘ, αλλά και λόγω του υψηλού ορίου εγκυρότητας.

Η ανάγκη να υπερασπιστούμε τη συμμετοχική δημοκρατία

Κλείνοντας, ο Μιχάλης Τρεμόπουλος κάλεσε το Δίκτυο Πράσινων Αυτοδιοικητικών να διεκδικήσει ουσιαστικές αλλαγές στο πλαίσιο των δημοψηφισμάτων, της διαβούλευσης και της συμμετοχής, ενόψει και της παρέμβασης στο συνέδριο της ΚΕΔΕ.

Όπως είπε χαρακτηριστικά:

«Η συμμετοχική δημοκρατία είναι ο πυρήνας της πράσινης αυτοδιοίκησης.
Χωρίς θεσμούς και κουλτούρα διαλόγου δεν υπάρχει ούτε βιωσιμότητα ούτε κοινωνική συνοχή.»

Η πράσινη προοπτική ξεκινά από τη δημοκρατία της πόλης, του πολίτη και της κοινότητας – και σε αυτόν τον δρόμο ο ρόλος των Πράσινων Αυτοδιοικητικών παραμένει καθοριστικός.

Δείτε εδώ το video της παρουσίασης