Ο Φίλιππος Γκανούλης επικεντρώθηκε στις πράσινες δημόσιες συμβάσεις, οι οποίες, όπως επισήμανε,
είναι πλέον υποχρεωτικές βάσει νομοθεσίας, αλλά παραμένουν ελλιπώς εφαρμοζόμενες στην πράξη.

Οι πράσινες δημόσιες συμβάσεις αφορούν ενδεικτικά:

• προμήθεια ενέργειας και ηλεκτρικού εξοπλισμού,
• προμήθεια χαρτιού, επίπλων και γραφικής ύλης,
• οχήματα και στόλο των δήμων,
• ακόμη και δημόσια έργα.

Παρότι το θεσμικό πλαίσιο υπάρχει, η εφαρμογή του είναι περιορισμένη, κυρίως γιατί:

• λείπει η εκπαίδευση των υπαλλήλων που συντάσσουν διακηρύξεις και τεύχη προμηθειών,
• τα κριτήρια και τα πρότυπα για «πράσινη» αξιολόγηση παραμένουν ασαφή,
• τα εργαλεία όπως η αξιολόγηση κόστους κύκλου ζωής (life cycle costing) δεν έχουν ακόμη τυποποιηθεί και ενσωματωθεί συστηματικά.

Η Αυτοδιοίκηση ως ισχυρός οικονομικός παίκτης

Ο Γκανούλης τόνισε με έμφαση ότι η Τοπική Αυτοδιοίκηση δεν είναι μόνο διοικητικός θεσμός, αλλά και:

«Ένας ισχυρός οικονομικός παίκτης με τεράστιο αποτύπωμα».

Οι δήμοι, μέσα από τις προμήθειες και τα έργα τους:

• κατευθύνουν κεφάλαια,
• διαμορφώνουν τοπικές αγορές,
• μπορούν να επιβραβεύουν επιχειρήσεις που σέβονται το περιβάλλον και τα εργασιακά δικαιώματα,
• να προωθούν προϊόντα με χαμηλό ενεργειακό αποτύπωμα,
• να ενισχύουν κοινωνικά υπεύθυνα μοντέλα παραγωγής.

Με άλλα λόγια, κάθε δημοτική προμήθεια:

«Είναι στην ουσία μια πολιτική πράξη – μπορεί να ενισχύσει ή να υπονομεύσει τη βιωσιμότητα».

Σήμερα, όπως σημείωσε, οι απαιτήσεις συχνά περιορίζονται σε κλασικά πρότυπα (π.χ. ISO 9001), ενώ:

• υλικά ανακυκλώσιμα ή με μειωμένο αποτύπωμα
• κοινωνικά και εργασιακά κριτήρια υπευθυνότητας

σπάνια ενσωματώνονται συστηματικά στις προκηρύξεις.

Από το «εργολαβικό μοντέλο» στην πράσινη τοπική οικονομία

Ο Γκανούλης άσκησε κριτική στο παραδοσιακό μοντέλο τοπικής ανάπτυξης, το οποίο περιέγραψε ως:

«Το εργολαβικό μοντέλο – έργα, αναθέσεις και απορρόφηση κονδυλίων ανάλογα με τις προσκλήσεις της κεντρικής διοίκησης».

Συχνά, οι δήμοι:

• δεν είναι επαρκώς προετοιμασμένοι για τις προσκλήσεις,
• ανακυκλώνουν πόρους χωρίς ουσιαστικό κοινωνικό ή περιβαλλοντικό αποτύπωμα,
• δεν χτίζουν μακροπρόθεσμη στρατηγική.

Αντίθετα, η πράσινη τοπική οικονομία, όπως την περιέγραψε, είναι ένα υπόδειγμα ανάπτυξης όπου:

• η τοπική παραγωγή,
• η ενέργεια και οι ΑΠΕ,
• η ανακύκλωση,
• οι κοινωνικές επιχειρήσεις

συνδέονται με κύκλους αξίας που ωφελούν την κοινωνία και τον δήμο.

Παράλληλα, οι δήμοι μπορούν να στηρίξουν κοινωνικές συνεταιριστικές επιχειρήσεις:

• στην καθαριότητα,
• στη συντήρηση του πρασίνου,
• στην ανακύκλωση,
• στη φροντίδα ευάλωτων ομάδων.

Παρόλο που αυτό το πλαίσιο έχει σε έναν βαθμό θεσμοθετηθεί, στην πράξη δεν έχει προχωρήσει όσο θα έπρεπε.

Οι δήμοι ως «τοπικοί επιταχυντές βιωσιμότητας»

Ο Γκανούλης υπογράμμισε ότι:

«Μέσα από τέτοιες δράσεις, οι δήμοι μπορούν να γίνουν τοπικοί επιταχυντές της βιωσιμότητας».

Αυτό σημαίνει:

• δημιουργία πράσινων θέσεων εργασίας,
• παραγωγή τοπικού εισοδήματος που μένει στον τόπο,
• ενίσχυση της κοινωνικής και αλληλέγγυας οικονομίας,
• σταδιακή μετατροπή της αγοράς προς πιο υπεύθυνα πρότυπα.

Μια νέα πράσινη αυτοδιοίκηση, όπως είπε, χρειάζεται και νέα στρατηγική οικονομικής διακυβέρνησης.
Αυτή θα πρέπει:

• να μειώνει το ενεργειακό και περιβαλλοντικό κόστος των δημοτικών λειτουργιών,
• να προωθεί και να επιβραβεύει κοινωνικά υπεύθυνες επιχειρήσεις,
• να αξιοποιεί συστηματικά ευρωπαϊκά προγράμματα όπως το Horizon και το LIFE, όχι απλώς ως ευκαιρίες χρηματοδότησης, αλλά ως πλατφόρμες καινοτομίας και συνεργασίας.

Τέσσερις ρεαλιστικές παρεμβάσεις για μια πράσινη οικονομική διακυβέρνηση

Ο Φίλιππος Γκανούλης κατέθεσε τέσσερις συγκεκριμένες και εφαρμόσιμες προτάσεις:

1. Ίδρυση Γραφείων Πράσινων Δημόσιων Συμβάσεων σε κάθε μεγάλο δήμο
   • Τα γραφεία αυτά θα:
     • παρακολουθούν και συντονίζουν τις δημοτικές προμήθειες,
     • ενσωματώνουν κριτήρια βιωσιμότητας,
     • λειτουργούν ως κέντρα τεχνογνωσίας για τους μικρότερους δήμους της περιοχής.
2. Ενσωμάτωση περιβαλλοντικών και κοινωνικών κριτηρίων σε κάθε προμήθεια και κάθε έργο
   • Από τη διαχείριση απορριμμάτων και τον φωτισμό μέχρι την καθαριότητα και τις τεχνικές παρεμβάσεις.
   • Σταδιακή μετάβαση από τις «φθηνότερες λύσεις της αγοράς» στις βιώσιμες λύσεις με κριτήριο τον κύκλο ζωής.
3. Εκπαίδευση υπηρεσιακών στελεχών στην πράσινη κοστολόγηση και τα εργαλεία LCC
   • Συστηματική επιμόρφωση για:
     • πράσινη κοστολόγηση,
     • αξιολόγηση κύκλου ζωής προϊόντων και υπηρεσιών,
     • κατάρτιση τεχνικών προδιαγραφών που ενσωματώνουν στόχους βιωσιμότητας.
4. Δημιουργία δικτύου δήμων για την πράσινη τοπική οικονομία
   • Ανταλλαγή καλών πρακτικών,
   • κοινές προκηρύξεις και συνεργατικές δράσεις,
   • κοινή φωνή διεκδίκησης απέναντι στην κεντρική διοίκηση.

Μέσα από ένα τέτοιο δίκτυο, όπως τόνισε, οι δημοτικές αρχές θα συνειδητοποιήσουν ότι ο δρόμος της πράσινης τοπικής οικονομίας δεν είναι “ιδεοληψία”, αλλά συμφέρει και τις ίδιες – οικονομικά, κοινωνικά και πολιτικά.

Μια νέα κοινωνική συμφωνία σε τοπικό επίπεδο

Στην κατακλείδα της παρέμβασής του, ο Φίλιππος Γκανούλης ανέδειξε τον βαθιά πολιτικό χαρακτήρα της πράσινης μετάβασης:

«Η πράσινη μετάβαση δεν είναι ένα τεχνοκρατικό εργαλείο.
Πρέπει να είναι μια νέα κοινωνική συμφωνία μεταξύ δήμου, πολιτών και τοπικής οικονομίας».

Κάθε ευρώ που δαπανά ένας δήμος, υπογράμμισε, μπορεί να γίνει πολλαπλασιαστής βιωσιμότητας:

• κάθε σύμβαση,
• κάθε προμήθεια,
• κάθε συνεργασία

μπορεί να στέλνει το μήνυμα ότι ανάπτυξη και προστασία του περιβάλλοντος δεν είναι αντίθετοι στόχοι, αλλά η ίδια στρατηγική.

Εάν οι δήμοι επιλέξουν να λειτουργήσουν σε αυτό το μοτίβο, τότε:

• η Τοπική Αυτοδιοίκηση δεν θα είναι απλώς διαχειριστής της καθημερινότητας,
• αλλά κινητήρια δύναμη της πράσινης μετάβασης και της κοινωνικής και οικονομικής αναγέννησης των τοπικών κοινωνιών.

«Και αν δεν είναι πρωταγωνιστής η Τοπική Αυτοδιοίκηση σε αυτή τη μετάβαση», κατέληξε,
«τότε δεν μπορεί να είναι κανένας άλλος».

Δείτε εδώ την παρέμβαση του Φίλιππου Γκανούλη