Στις 31 Οκτωβρίου 2025, κάποια μέλη από το Δίκτυο Πράσινων Αυτοδιοικητικών συγκεντρωθήκαμε στον φιλόξενο και ζεστό χώρο του Οικολογικού Στεκιού στο Ινστιτούτο των Ελληνικών Μύλων και συνδεθήκαμε με άλλα μέλη από διάφορα μέρη της Ελλάδας αλλά και από το εξωτερικό. Από κοινού συζητήσαμε και βάλαμε στο τραπέζι τα θέματα που συγκροτούν το διακριτό πράσινο στίγμα στην Τοπική Αυτοδιοίκηση.

Η ημερίδα διοργανώθηκε ενόψει του συνεδρίου της ΚΕΔΕ, αλλά και του νέου Κώδικα Τοπικής Αυτοδιοίκησης, που αναμένεται να βγει σε δημόσια διαβούλευση τις επόμενες ημέρες. Σε αυτό το πλαίσιο, ο επικεφαλής της παράταξης στο Δήμο Αγρινίου, Δημήτρης Τραπεζιώτης, έθεσε ένα κρίσιμο ζήτημα:
τον προβληματικό πρότυπο κανονισμό λειτουργίας των δημοτικών συμβουλίων και τη δραστική συρρίκνωση των δημοκρατικών λειτουργιών στους ΟΤΑ.

Ένας πρότυπος κανονισμός που «πνίγει» τον διάλογο

Ο Δημήτρης Τραπεζιώτης αναφέρθηκε στον Πρότυπο Κανονισμό Λειτουργίας Δημοτικών Συμβουλίων, ο οποίος εκδόθηκε με σχετική υπουργική απόφαση του υφυπουργού Σπανάκη και αποτελεί πλέον τη βάση με την οποία λειτουργούν σχεδόν όλα τα δημοτικά συμβούλια της χώρας.

Όπως τόνισε, η εφαρμογή αυτού του κανονισμού:

• γεννά τεράστια ένταση στα δημοτικά συμβούλια,
• εμποδίζει τον ουσιαστικό έλεγχο της δημοτικής αρχής,
• περιορίζει δραστικά τις δυνατότητες των δημοτικών συμβούλων να ασκήσουν τον θεσμικό τους ρόλο.

Συγκεκριμένα, περιορίζονται ή και απαγορεύονται:

• οι ερωτήσεις προς τη δημοτική αρχή,
• οι ανακοινώσεις,
• τα ψηφίσματα και άλλες παρεμβάσεις που συχνά αφορούν κρίσιμα κοινωνικά και πολιτικά ζητήματα.

Έτσι, το δημοτικό συμβούλιο σταδιακά παύει να είναι ζωντανός χώρος διαλόγου και λογοδοσίας και μετατρέπεται σε έναν περισσότερο τυπικό και διεκπεραιωτικό μηχανισμό.

Νομοθετικές ρυθμίσεις που «στριμώχνουν» τη δημοκρατία στην Αυτοδιοίκηση

Ο Τραπεζιώτης μίλησε για «δόλιες νομοθετικές ρυθμίσεις» τα τελευταία χρόνια, με τις οποίες:

• η κυβέρνηση και η κεντρική διοίκηση συρρικνώνουν δραστικά τη δημοκρατική λειτουργία στην Τοπική Αυτοδιοίκηση,
• υποβαθμίζεται ο ίδιος ο θεσμός της Αυτοδιοίκησης,
• πλήττεται στον πυρήνα της η αυτονομία των ΟΤΑ, η οποία είναι κατοχυρωμένη τόσο στο Σύνταγμα όσο και στον Ευρωπαϊκό Χάρτη Τοπικής Αυτονομίας.

Υπενθύμισε πως βασικός, στρατηγικός στόχος του αυτοδιοικητικού κινήματος ήταν και παραμένει η αποκέντρωση, όμως η πραγματικότητα κινείται στην αντίθετη κατεύθυνση:
περισσότερος έλεγχος από το κέντρο, λιγότερη ελευθερία και πρωτοβουλία για τους δήμους.

Από τον νόμο Θεοδωρικάκου στις «πλαστές πλειοψηφίες» και τώρα σε νέα υποβάθμιση

Ο Δημήτρης Τραπεζιώτης συνέδεσε τον νέο πρότυπο κανονισμό με μια σειρά υποβαθμίσεων που έχουν προηγηθεί τα τελευταία χρόνια.

Θύμισε ότι με τον νόμο Θεοδωρικάκου:

• μεταβιβάστηκαν κρίσιμες αρμοδιότητες από τα δημοτικά συμβούλια
  προς τις οικονομικές επιτροπές, επιτροπές ποιότητας ζωής και άλλες,
• στις επιτροπές αυτές κατασκευάστηκαν πλειοψηφίες 3/5 υπέρ της δημοτικής αρχής, ανεξάρτητα από τη σύνθεση του συμβουλίου,
• με αυτόν τον τρόπο παρακάμφθηκε ουσιαστικά η βούληση των πολιτών, όπως αυτή εκφράστηκε στις κάλπες.

Τώρα, με τον νέο πρότυπο κανονισμό:

• επιχειρείται νέα μεταβίβαση αρμοδιοτήτων από το δημοτικό συμβούλιο προς τη δημοτική επιτροπή,
• αφαιρούνται ακόμη περισσότερες αποφασιστικές αρμοδιότητες,
• ο ρόλος του δημοτικού συμβουλίου αποδυναμώνεται περαιτέρω.

Κατάργηση του πιο ζωντανού μέρους της συνεδρίασης

Ιδιαίτερη σημασία έδωσε ο Τραπεζιώτης στην κατάργηση του σταδίου πριν την ημερήσια διάταξη, του γνωστού «πρώτου μέρους» της συνεδρίασης, που παραδοσιακά:

• ήταν το πιο ζωντανό κομμάτι του δημοτικού συμβουλίου,
• έδινε χώρο σε ερωτήσεις, παρεμβάσεις, ανακοινώσεις, επείγοντα ζητήματα,
• επέτρεπε στον πολίτη –μέσα από τους εκπροσώπους του– να θέσει προβλήματα και να απαιτήσει απαντήσεις.

Με τον νέο κανονισμό:

• απαγορεύονται οι ερωτήσεις και ο ουσιαστικός έλεγχος της δημοτικής αρχής,
• καταργείται η συζήτηση για τον επείγοντα χαρακτήρα θεμάτων,
• οι δημοτικοί σύμβουλοι δεν έχουν πλέον δικαίωμα δευτερολογίας στα θέματα της ημερήσιας διάταξης.

Έτσι, το δημοτικό συμβούλιο χάνει τον χαρακτήρα του ως ανώτατο όργανο της τοπικής δημοκρατίας, που:

• συζητά όλα τα θέματα,
• διαμορφώνει πολιτικές,
• κατευθύνει τα υπόλοιπα όργανα,
• ελέγχει ακόμη και τον ίδιο τον δήμαρχο.

Από όργανο λογοδοσίας σε «σφραγίδα» αποφάσεων

Ο Δημήτρης Τραπεζιώτης υποστήριξε ότι με αυτές τις ρυθμίσεις:

• το δημοτικό συμβούλιο μετατρέπεται όλο και περισσότερο σε σώμα επικύρωσης προειλημμένων αποφάσεων,
• η δημόσια πολιτική συζήτηση για ζητήματα μείζονος κοινωνικού ενδιαφέροντος περιορίζεται δραματικά,
• ο έλεγχος της διοίκησης γίνεται τυπικός και όχι ουσιαστικός.

Ενώ παλαιότερα στο δημοτικό συμβούλιο μπορούσαν να συζητηθούν:

• ζητήματα δημοκρατικών δικαιωμάτων,
• κοινωνικές πολιτικές,
• μεγάλα περιβαλλοντικά ή αναπτυξιακά θέματα,

σήμερα η συζήτηση, όπως είπε, περιορίζεται σε «στενά τοπικά ζητήματα», με περιορισμένο εύρος και μικρότερη πολιτική σημασία.

Πλήγμα στον πυρήνα της Τοπικής Αυτοδιοίκησης

Συνοψίζοντας την παρέμβασή του, ο Δημήτρης Τραπεζιώτης τόνισε ότι ο πρότυπος κανονισμός λειτουργίας των δημοτικών συμβουλίων:

• συρρικνώνει τον δημοκρατικό χώρο στους δήμους,
• υποβαθμίζει τον ρόλο του δημοτικού συμβουλίου,
• πλήττει την αυτονομία της Τοπικής Αυτοδιοίκησης, όπως αυτή κατοχυρώνεται στο Σύνταγμα και στον Ευρωπαϊκό Χάρτη Τοπικής Αυτονομίας,
• αποτελεί ένα ακόμη βήμα σε μια πορεία κεντροποίησης της εξουσίας και αποδυνάμωσης των τοπικών θεσμών.

Σε μια περίοδο που θα έπρεπε να συζητάμε:

• πώς θα ενισχυθεί η αποκέντρωση,
• πώς θα γίνουν οι δήμοι πιο δημοκρατικοί, συμμετοχικοί και διαφανείς,
• πώς τα δημοτικά συμβούλια θα λειτουργούν ως χώροι ουσιαστικής λογοδοσίας,

η κεντρική διοίκηση, όπως σημείωσε, επιλέγει την αντίθετη κατεύθυνση.

Γι’ αυτό και έκλεισε την παρέμβασή του υπογραμμίζοντας την ανάγκη:

• να αντιστραφεί αυτή η πορεία,
• να ανακτηθεί ο ρόλος του δημοτικού συμβουλίου ως κορυφαίου θεσμού της τοπικής δημοκρατίας,
• και να διαμορφωθεί ένα θεσμικό πλαίσιο που θα υπηρετεί πραγματικά τον στόχο της αυτοδιοικούμενης, αποκεντρωμένης και δημοκρατικής Τοπικής Αυτοδιοίκησης.

Δείτε εδώ το video της παρουσίασης